تبلیغات
پایگاه فرهنگی ادبی انجمن نویسندگان ماكو - كاسه صبر دریاچه لبریز شد
 
نوشته شده توسط : مهدی جلیل زاده

خالی شدن كاسه دریاچه ارومیه از آب در حالی روزبه روز ابعاد تازه‌تری به خود گرفته و با اعتراض‌های مردمی به خواست ملی برای كشور بدل می‌شود و هرگونه امنیتی و سیاسی شدن آن به زیان منافع كشور است.

از سوی دیگر دستگاه‌های مرتبط با حوضه آبخیز ارومیه، هیچ طرح كارآمدی برای نجات نگین فیروزه‌یی غرب ایران ارایه نداده‌اند.

به گزارش «اعتماد»، دریاچه ارومیه كه متوسط ورودی آب آن چهار میلیارد و 500 میلیون مترمكعب در بلندمدت بوده، بعد از سال 76 تا امروز 1/3 میلیارد متر مكعب از ذخیره آبی خود را به دلایل متعدد كه غالب كارشناسان آن را تابعی از سوءمدیریت منابع آبی می‌نامند از دست داده و هر روز 3 میلیمتر از عمقش كاسته می‌شود. مشكل دریاچه ارومیه به طرز باور نكردنی‌ای حادثه غم‌انگیز مرگ دریاچه بزرگ آرال در شوروی چهل سال پیش را تداعی می‌كند، دریاچه‌یی كه با وعده سر خرمن انتقال آب از سیبری مورد سوءاستفاده بهره‌برداران آب و مزارع پنبه قرار گرفت و برای همیشه نابود شد و توده‌های نمك هزاران انسان را آواره و میلیون‌ها تن خاك را شوره‌زار كرد. بزرگ‌ترین دریاچه آب شور ایران، در 15 سال گذشته رفته‌رفته به تشت نمك بدل شد و بیم بیابانی شدن هزاران هكتار زمین مرغوب در حاشیه و حتی دوردست‌تر از ساحل آن، حواس بسیاری از كارشناسان منابع حیاتی را به خود مشغول كرده است.

با این حال هیچگاه مشكل دریاچه ارومیه در این سال‌ها به عنوان فاجعه‌یی زیست‌محیطی با ابعاد شدید اجتماعی، در نظر مدیران جدی گرفته نشد و تا همین امروز بدون برنامه در حال قربانی گرفتن است. به گفته مسوولان سازمان محیط‌زیست، دریاچه ارومیه در سال‌های اخیر تنها یك میلیارد متر مكعب در سال ورودی آب دارد كه این مقدار به دلیل تبخیر بالا و وضع اقلیمی منطقه در لایه‌های نمك پیش از رسیدن به بستر دریاچه تبخیر می‌شود. بنا به استناد نظر كارشناسان اكولوژی، آبی به كاسه دریاچه در سال‌های اخیر ریخته نشده و گرما از ذخیره آبی دریاچه برای تبخیر بذل و بخشش می‌كند.

خشكسالی و كاهش بارش سالانه در حوضه آبخیز ارومیه اگر چه یكی از علل كاسته شدن از ورودی آب دریاچه عنوان می‌شود اما بهره‌برداری بی اندازه از آب و هدایت آب رودخانه‌ها به مزارع و باغات در حال توسعه حاشیه دریاچه و همین طور بهره‌برداری 36 سد كوچك و بزرگ در ورودی این حوضه آبریز در كنار تخریب‌های ناشیانه مانند ساخت میانگذر ارومیه، قلب این نگین رنگ‌باخته غرب ایران را شكست و مرگ زود هنگامش را رقم زده است. مدیر ملی طرح نجات تالاب‌های ایران در گفت‌وگو با «اعتماد» معتقد است: اگر فرض را بر وقوع خشكسالی و كاهش بارش بگیریم كه نقش مهمی نیز در مرگ اكولوژیك این تالاب بزرگ داشته هیچگاه سطح زیر كشت زراعت و باغ‌های منطقه به نسبت كم شدن آب كم نشده و در این سال‌ها افزایش نیز یافته است.

... به گفته علی نظری‌دوست، طبق مطالعات دقیق انجام شده، بیش از دو میلیارد مترمكعب آب در این حوضه آبخیز وجود دارد كه معلوم نیست توسط چه كسی مدیریت و صرف می‌شود و این در حالی است كه دریاچه ارومیه نیازی بیش از سه میلیارد و صد میلیون متر مكعب دارد ولی هیچ ‌وقت این آب تخصیص پیدا نكرد و بودجه‌یی برای اجرایی شدن طرح‌ها نیز اختصاص نیافت.

از سوی دیگر رییس گروه ارزیاب كیفی منابع آب و محیط‌زیست وزارت نیرو به «اعتماد» می‌گوید: بیش از 70درصد علت خشكی دریاچه ارومیه تغییر وضع اقلیمی و تشدید خشكسالی است بطوری كه در سه سال اخیر یك قطره آب وارد دریاچه نشده است. به گفته صدیقه براتی، آبی در حوضه آبخیز ارومیه وجود ندارد كه بتوان به دریاچه اختصاص داد و اگر واقعا حیات مردم و مشكلات ناشی از خشكی دریاچه برای مسوولان مهم است باید راهكارهای دقیق را مورد بررسی قرار دهند چرا كه تنها دو میلیارد متر مكعب آب در این حوضه وجود دارد و با وجود تعهد وزارت نیرو برای تخصیص حقابه 1/3 میلیارد متر مكعب آب به دریاچه، آبی وجود ندارد كه تخصیص یابد.

وی اظهار كرد: اینكه سد سازی را به عنوان علت اصلی خشكی دریاچه ارومیه عنوان می‌كنند اشتباه است چرا كه متوسط بارش در 15 سال گذشته در منطقه (حتی بخش‌های از كشور تركیه) به اندازه‌یی كم شده كه امروز دیگر آبی در این حوضه وجود ندارد و پشت سدها آبی وجود ندارد و باید پذیرفت حتی مشكلاتی در تامین آب شرب وجود دارد. براتی تاكید كرد اگر آبی در پشت سدها وجود داشته باشد بی‌شك به سمت دریاچه رهاسازی می‌شود اما وضع دریاچه ارومیه و بطور كلی منابع آبی در این منطقه به اندازه‌یی است كه باید راهكاری فراتر از درخواست‌های معمول در دستور كار دولت و مجلس قرار گیرد. با این حال بهترین زمان دریاچه ارومیه به سال‌های 1376- 1375 بر می‌گردد؛ دورانی كه تراز آبی دریاچه 1278 ثبت شده در حالی كه امروز این تراز 16/1271 ثبت شده كه نشان می‌دهد حداقل شش متر آب پایین رفته است. اگر تبخیر آب دریاچه را سالانه هزار میلیمتر در نظر بگیریم هر روز تقریبا سه میلیمتر آب دریاچه كاهش می‌یابد.

نظری‌دوست با اشاره به تدوین 24 طرح در هیات دولت برای نجات دریاچه ارومیه، می‌گوید: اختصاص 13 هزار میلیارد تومان اعتبار می‌تواند منجر به شروع برنامه‌های نجات از بحران شود اما این مبلغ هرگز تصویب نشد و طرح‌هایی كه با تایید مشاوران بین‌المللی و متخصصان داخلی تدوین شده مسكوت مانده و طرح‌هایی كه قابلیت كمتری برای اجرا دارند و در خوشبینانه‌ترین حالت ممكن و صرف هزینه‌های بالا و تقبل ریسك زیاد، تنها 500 میلیون متر مكعب آب (یك ششم نیاز دریاچه) را از ارس به ارومیه منتقل می‌كنند در دستور كار قرار گرفت.اگرچه ممكن است فشارهای وارده بر دولت و مجلس منجر به اولویت‌دار شدن مشكل دریاچه ارومیه شود اما مدیر ملی طرح نجات تالاب‌های ایران معتقد است نباید طرح‌های مجوز دوفوریتی بگیرند كه عملا غیرقابل اجرا و ناكارآمد است، بلكه با تامین مبلغ مورد نیاز طرح‌های 24گانه شورای عالی مدیریت دریاچه ارومیه می‌توان از ابتدای زمستان زیرساخت‌های مدیریت منابع آبی را آغاز كرد و با آغاز فصل بارش‌ها و كم شدن مصرف آب در منطقه قدمی برای نجات دریاچه برداشت.

با این حال این سوال مطرح می‌شود كه چرا دولت طرح‌های كارشناسی و تایید شده برای گرفتن بودجه، لایحه نمی‌كند و به مجلس نمی‌فرستد كه این پرسش با وجود تلاش‌های بسیار «اعتماد»، از سوی مسوولان سازمان محیط‌زیست بی جواب مانده است.

صدیقه براتی مسوول محیط‌زیست وزارت نیرو معتقد است «اگر آب تمام سدهای منطقه ارومیه رها شود و كسی آب نخورد و برداشت كشاورزی به صفر هم برسد آبی برای ورود به دریاچه ارومیه و بازگشت به روزهای درخشان سال‌های 1376 وجود ندارد!»

اعتماد

طرح: جمال رحمتی

جواد حیدریان

 

 

 


 
 



:: مرتبط با: روز نوشت ,
:: برچسب‌ها: دریاچه ارومیه ,
تاریخ انتشار : دوشنبه 14 شهریور 1390 | نظرات ()
  تحلیل آمار سایت و وبلاگ